Shockschade toewijsbaar bij ontbreken van “bijzondere affectieve relatie?”

Feiten

Op 3 augustus 2018 steekt de verdachte iemand neer met een koksmes. Als gevolg daarvan overlijdt het slachtoffer. Een kennis van het slachtoffer was ooggetuige van het steekincident en vordert in de strafzaak als benadeelde partij vergoeding van shockschade van de verdachte.

Door de rechtbank was de vordering van de benadeelde partij niet-ontvankelijk verklaard. In hoger beroep oordeelt het gerechtshof dat de benadeelde partij niet kan worden aangemerkt als slachtoffer in de zin van artikel 51a lid 1 onder a Wetboek van Strafvordering. Volgens het hof moet er sprake zijn van een bijzondere affectieve relatie tussen de benadeelde partij en het slachtoffer dat is neergestoken; dat is hier niet vast komen te staan, aldus het hof. De vordering van de benadeelde partij wordt door het hof eveneens niet-ontvankelijk verklaard.

Hoge Raad

Deze zaak wordt voorgelegd aan de Hoge Raad. In cassatie herhaalt de Hoge Raad zijn overwegingen uit zijn eerdere arrest over shockschade (HR 28 juni 2022 en het welbekende Taxibus-arrest (waarin destijds voor het eerst door de Hoge Raad shockschade werd toegekend).

“Iemand die een ander door zijn onrechtmatige daad doodt of verwondt, kan – afhankelijk van de omstandigheden waaronder die onrechtmatige daad en de confrontatie met die daad of de gevolgen daarvan, plaatsvinden – ook onrechtmatig handelen jegens degene bij wie die confrontatie een hevige emotionele schok teweeg brengt (zogenoemd secundair slachtoffer).Het recht op vergoeding van schade is beperkt tot de schade die volgt uit door die laatste onrechtmatige daad veroorzaakt geestelijk letsel zoals hierna onder 3.7 nader omschreven.”

Gezichtspunten

In zijn arrest van 28 juni 2022 heeft de Hoge Raad gezichtspunten geformuleerd aan de hand waarvan de rechter onder meer van geval tot geval moet beoordelen of er door een zogenoemd secundair slachtoffer aanspraak kan worden gemaakt op vergoeding van shockschade:

“Gezichtspunten die een rol spelen bij de beoordeling van de onrechtmatigheid jegens degene bij wie een hevige emotionele schok is teweeggebracht als hiervoor bedoeld (hierna: het secundaire slachtoffer) zijn onder meer:

– De aard, de toedracht en de gevolgen van de jegens het primaire slachtoffer gepleegde onrechtmatige daad, waaronder de intentie van de dader en de aard en ernst van het aan het primaire slachtoffer toegebrachte leed.

– De wijze waarop het secundaire slachtoffer wordt geconfronteerd met de jegens het primaire slachtoffer gepleegde onrechtmatige daad en de gevolgen daarvan. Daarbij kan onder meer worden betrokken of hij door fysieke aanwezigheid of anderszins onmiddellijk kennis kreeg van het onrechtmatige handelen jegens het primaire slachtoffer, of dat hij nadien met de gevolgen van dit handelen werd geconfronteerd. Bij een latere confrontatie kan een rol spelen in hoeverre zij onverhoeds was. Bij het aan dit gezichtspunt toe te kennen gewicht kan meewegen of het secundaire slachtoffer beroepsmatig of anderszins bedacht moest zijn op een dergelijke schokkende gebeurtenis.

– De aard en hechtheid van de relatie tussen het primaire slachtoffer en het secundaire slachtoffer, waarbij geldt dat bij het ontbreken van een nauwe relatie niet snel onrechtmatigheid kan worden aangenomen.”

Aan de hand van onder meer voornoemde gezichtspunten in hun onderlinge samenhang beschouwd, moet een rechter dus van geval tot geval beoordelen of shockschade toewijsbaar is. De Hoge Raad overweegt daarbij dat niet op voorhand aan één van deze gezichtspunten doorslaggevende betekenis toekomt.

Shockschade toewijsbaar bij ontbreken van “bijzondere affectieve relatie”?

Hoewel er volgens de Hoge Raad niet snel aanspraak kan worden gemaakt op vergoeding van shockschade bij het ontbreken van een nauwe relatie, betekent dat niet dat enkel vanwege het ontbreken van een “bijzonder affectieve relatie” shockschade niet toewijsbaar is.

”De toewijsbaarheid van schokschade moet immers worden beoordeeld aan de hand van het gewicht dat in de gegeven omstandigheden kan worden toegekend aan in ieder geval de gezichtspunten, waarbij dus niet op voorhand doorslaggevend is het antwoord op de vraag of sprake is van een “bijzondere affectieve relatie” tussen het primaire en het secundaire slachtoffer.”

De Hoge Raad veegt het oordeel van het hof dus van tafel. Het gerechtshof Arnhem-Leeuwarden zal zich opnieuw moeten uitlaten over de vraag of de benadeelde partij in onderhavige zaak aanspraak kan maken op vergoeding van shockschade.

Bekijk alle nieuwsberichten