Aangezichtschirurgie bij transgenders. Zorgverzekeraar vergoedt in twee gevallen géén gezichtsoperatie.
In twee afzonderlijke procedures heeft de rechtbank Midden-Nederland zich gebogen over de vraag of de machtigingsaanvraag tot vergoeding van faciale feminisatie (aangezichtsoperatie) bij twee transgenders al dan niet op juiste gronden is afgewezen door zorgverzekeraar Zilveren Kruis. Daarbij stond centraal of sprake was van een ‘passabiliteitsprobleem’ in de zin van het Besluit Zorgverzekering en de invulling daarvan door het Zorginstituut Nederland. De rechtbank heeft in beide gevallen geoordeeld dat géén sprake was van een passabiliteitsprobleem. Gelet daarop zijn de machtigingsaanvragen door Zilveren Kruis terecht afgewezen. Beide uitspraken zijn op 9 februari 2023 gepubliceerd en de vindplaats kunt u hieronder raadplegen.[1]
Feiten
Vanwege transseksualiteit zijn zowel in de eerste als in de tweede zaak diverse geslachtsaanpassende en genderbevestigende operaties uitgevoerd. In aanvulling daarop hadden beide transgenders de wens een faciale feminisatie (FFS) te ondergaan. Dit betreft een medisch specialistisch chirurgische behandeling, waarbij de kaak wordt opengebroken en botstructuren worden verzet en vervormd. Een FFS heeft als doel mannelijke trekken uit het gelaat weg te nemen en het gezicht vrouwelijker te maken.
Transgenders die verzekerd zijn bij Zilveren Kruis kunnen aanspraak maken op vergoeding van een (aan)gezichtsoperatie indien sprake is van het zogenoemde passabiliteitsprobleem. Daarvan is kort gezegd sprake indien een transgender niet als het ervaren gender wordt herkend.
Zaak I
In de eerste zaak heeft eiseres een machtigingsaanvraag tot vergoeding van FFS bij Zilveren Kruis ingediend. Aangezien Zilveren Kruis de machtigingsaanvraag heeft geweigerd, is eiseres een kort geding gestart. De voorzieningenrechter van de rechtbank Midden-Nederland heeft geoordeeld dat Zilveren Kruis de aanvraag voor de gewenste FFS opnieuw moet beoordelen op grond van de door de voorzieningenrechter omschreven werkwijze, waarbij de indicatiestelling van de behandelend arts onder andere als uitgangspunt moet worden genomen.
Na het vonnis heeft eiseres een nieuwe aanvraag ingediend, waarbij zij Zilveren Kruis nogmaals heeft verzocht tot vergoeding van de ingreep over te gaan. Ook hierna heeft Zilveren Kruis de aanvraag afgewezen, omdat volgens haar géén sprake was van het zogenoemde passabiliteitsprobleem. Zilveren Kruis heeft haar standpunt bij herbeoordeling niet gewijzigd. Als gevolg daarvan is eiseres onlangs een bodemprocedure gestart. Volgens de rechtbank heeft Zilveren Kruis (op basis van de haar ter beschikking staande stukken) terecht geoordeeld dat geen sprake was van een passabiliteitsprobleem. De vordering van eiseres is derhalve afgewezen.
Zaak II
Naar aanleiding van een eerder tussenvonnis in deze zaak is het aan eiseres om te bewijzen dat (ook bij haar) sprake was van een passabiliteitsprobleem (bewijsopdracht). Op basis van de eerder door haar ingediende machtigingsaanvraag voor het ondergaan van de gewenste ingreep is volgens de rechtbank niet inzichtelijk geworden dat bij eiseres sprake was van een passabiliteitsprobleem. Na het tussenvonnis is eiseres niet in haar bewijsopdracht geslaagd, aangezien zij geen nieuw bewijs heeft kunnen aanleveren waaruit blijkt dat bij haar sprake was van een passabiliteitsprobleem. Gelet daarop is ook deze vordering door de rechtbank Midden-Nederland afgewezen.
Juridisch kader
Aangezichtschirurgie bij transgenders is een vorm van plastische chirurgie. In de Zorgverzekeringswet (Zvw) en de daarop gebaseerde regelgeving zijn strikte regels vastgesteld voor de vergoeding van plastisch chirurgische zorg. Het gaat in zaken als deze met name om de vraag of een ondergane ingreep onder de dekking van de afgesloten zorgverzekering valt en/of de zorgverzekeraar aldus gehouden is de kosten van een dergelijke ingreep te vergoeden.
Ten aanzien van de behandeling van aangezichtschirurgie geldt dat dit apart is geregeld in het Besluit Zorgverzekering en in de toepasselijke polisvoorwaarden. Voorts is voor de beoordeling van deze zaken aansluiting gezocht bij het criterium ‘verminking’ zoals opgenomen in het Standpunt van het Zorginstituut (‘Zorg aan transseksuelen behoort grotendeels tot het terrein van de Zvw en deels tot het terrein van de AWBZ en Wmo’). Uit voornoemd Standpunt blijkt dat sprake is van verminking in de vorm van een passabiliteitsprobleem als het uiterlijk van de man-vrouw transseksueel zó mannelijk is dat dit bij vrouwen in het algemeen niet voorkomt.
Voor de beoordeling van de machtigingsaanvraag dient een zorgverzekeraar verder de indicatiestelling door de behandelend arts als uitgangspunt te nemen. Dat betekent overigens niet dat een zorgverzekeraar een machtigingsaanvraag nooit mag afwijzen. Dit mag zij wel indien voor haar niet navolgbaar is dat de voorgestelde behandeling is aangewezen. Het is daarbij wel van belang dat een behandelend arts in staat moet zijn gesteld een (mondelinge) toelichting te geven en de kans krijgen om eventueel ontbrekende informatie alsnog te verstrekken. In geval een zorgverzekeraar een machtigingsaanvraag toch afwijst, moet zij dit altijd objectief en transparant motiveren en toespitsen per individueel geval.[2]
Conclusie
Op grond van de huidige wet- en regelgeving ligt de lat voor vergoeding van plastische chirurgie hoog. Dat blijkt ook uit de onderhavige uitspraken waarin de rechtbank heeft geoordeeld dat in beide gevallen niet was voldaan aan de criteria voor vergoeding van de ingreep. Om die reden had Zilveren Kruis de machtigingsaanvragen terecht afgewezen met als gevolg dat beide transgenders de kosten verbonden aan de ondergane ingreep zelf moeten voldoen.
Contact
Heeft u ook een geschil met uw zorgverzekeraar omtrent het al dan niet vergoeden van een cosmetische en/of een reguliere ingreep? Neem dan contact met REX Advocaten op. Wij bespreken graag de mogelijkheden met u.
[1] Rb. Midden-Nederland, 8 februari 2023 (ECLI:NL:RBMNE:2023:397); Rb. Midden-Nederland, 8 februari 2023, (ECLI:NL:RBMNE:2023:405).
[2] Zie o.a. Hof Arnhem-Leeuwarden 17 december 1019, (ECLI:NL:GHARL:2019:10906); Hof Arnhem-Leeuwarden 16 juni 2020, (ECLI:NL:GHARL:2020:4544) en Hof Amsterdam 27 oktober 2020 (ECLI:NL:GHAMS:2020:2896).

